"Het maaien van het gras is geen bezitsdaad." Wie verjaringszaken behandelt, kent zulke zinnen. De eigenaar loopt de gedragingen van de gebruiker één voor één langs en streept ze weg. Advocaat-generaal Bartels wil van die manier van redeneren af. Dat schrijft hij in twee conclusies voor de Hoge Raad, van 10 april 2026 en 3 juli 2026. Wat betekent dat voor de praktijk?
Samenstel
Volgens de advocaat-generaal is de term 'bezitsdaad' ongelukkig en is het gebruik ervan ook juridisch onjuist. Niets is op zichzelf een bezitsdaad. De rechter moet beoordelen hoe de eigenaar het geheel van gedragingen in de gegeven context moest begrijpen. Daarbij telt ook de rechtsverhouding tussen partijen mee. Gedragingen die elk afzonderlijk te weinig zijn, kunnen samen wel op bezit wijzen.
De advocaat-generaal ziet in het wegstrepen van losse gedragingen vaak een retorische manoeuvre. Wie elk onderdeel apart 'geen bezitsdaad' noemt, houdt het buiten de totaalbeschouwing die de wet voorschrijft.
Catalogus
In zijn tweede conclusie herhaalt hij het punt. Het gaat er niet om of iemand een gedraging verricht die voorkomt op een lijst van typische bezitsdaden. Het gaat erom of iemand in de gegeven omstandigheden, in onderling verband bezien, de grond voor zichzelf houdt. "Contextafhankelijkheid is hier het sleutelwoord."
Vaste rechtspraak
De eerste zaak ging over een strook grond langs een erfgrens. De gebruiker van de strook kreeg bij het gerechtshof Amsterdam voor een deel gelijk. De kadastrale eigenaar voerde in cassatie aan dat zelfs een volledig aangelegde tuin met beplanting en tegels volgens vaste rechtspraak onvoldoende is voor bezit. De advocaat-generaal is daar kort over: die vaste rechtspraak bestaat niet. De eigenaar verwees naar één vonnis van een rechtbank, dat sterk verweven was met de feiten van die zaak.
Het ging om een strook van enkele meters breed met daarlangs een hekwerk van paaltjes en ijzerdraad. Bij een meting door het Kadaster in 2022 bleek bovendien dat de badkamer en de schoorsteen van de woning van de gebruiker over de kadastrale grens waren gebouwd.
Twee kanten
De redenering werkt naar twee kanten. In de eerste zaak hielp zij de gebruiker van de strook. In de tweede zaak, over de grens tussen twee bedrijfspercelen, niet. Daar beriepen de eigenaren van het ene perceel zich op een hekwerk dat er sinds 1996 stond en op de overdracht van het bezit door hun voorganger. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden vond in de kern dat hun bezit naar buiten toe te weinig voorstelde. De advocaat-generaal concludeert dat dit oordeel in stand kan blijven. Kijken naar het geheel betekent dus niet dat de rechter sneller bezit aanneemt.
Er is nog een gevolg. De waardering van de feiten is aan de rechtbank en het hof. De Hoge Raad kan die in cassatie maar beperkt toetsen. Wie zijn feiten in eerste aanleg en in hoger beroep niet volledig aanvoert, herstelt dat later niet meer.
Hoge Raad
De Hoge Raad heeft het cassatieberoep in de eerste zaak op 12 juni 2026 verworpen. Dat gebeurde zonder motivering. De Hoge Raad heeft zich dus niet uitgesproken over de term zelf. De gedachte erachter is wel al zichtbaar bij de hoven. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden oordeelde in december 2025 over een strook gemeentegrond bij een bedrijfsterrein dat de rechter alle gedragingen in samenhang beoordeelt en niet ieder voor zich.
Advies
Beroept u zich op verjaring? Breng dan het hele beeld in kaart: de inrichting, de afscheiding, het gebruik en de duur, bij voorkeur met foto's uit verschillende jaren. Bent u eigenaar? Dan volstaat het niet om elke gedraging van de gebruiker apart te bagatelliseren. Leg uit waarom het geheel in deze context geen eigendomspretentie laat zien, bijvoorbeeld omdat u toestemming gaf of de grond zelf bleef gebruiken.
Wilt u weten hoe een rechter uw situatie zou beoordelen? Neem gerust contact met ons op.
Gaat het om de vraag of er sprake is van bezit? Lees meer over onze aanpak als advocaat bezit en houderschap.